प्रसूतीनंतर पहिली पाळी साधारणपणे दीड महिन्यानंतर येते किंवा काही स्त्रियांमध्ये ती अनियमित असू शकते. जर बाळाला पूर्णपणे स्तनपान (Exclusive Breastfeeding) दिले जात असेल, तर अनेक वेळा पाळी उशिरा येते.
मात्र पाळी न येताही गर्भधारणा होऊ शकते, हे लक्षात घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
म्हणूनच प्रसूतीनंतर योग्य वेळी कुटुंबनियोजनाचा विचार करणे गरजेचे ठरते.
साधारणपणे प्रसूतीनंतर दीड महिन्यांनी शारीरिक संबंध ठेवता येतात, त्यामुळे त्याआधीच गर्भनिरोधक पद्धतींबाबत डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
1) स्त्री नसबंदी शस्त्रक्रिया (Tubectomy)
स्त्री नसबंदी ही कायमस्वरूपी कुटुंबनियोजनाची पद्धत आहे.
नॉर्मल डिलीव्हरीनंतर
- डिलीव्हरीनंतर २४ तासांच्या आत
- किंवा दीड महिन्यानंतर
सिझेरियन डिलीव्हरी असल्यास
- त्याच वेळी नसबंदी शस्त्रक्रिया करता येते
⚠️ हृदयविकार असलेल्या स्त्रियांमध्ये स्त्री नसबंदी टाळून पुरुष नसबंदी (Vasectomy) किंवा निरोध (Condom) वापरण्याचा सल्ला दिला जातो.
2) कॉपर-टी (Copper-T / IUCD)
✔️ नॉर्मल डिलीव्हरीनंतर – दीड महिन्यांनी
✔️ सिझेरियननंतर – २ महिन्यांनी
कॉपर-टीचा कालावधी साधारण ३ ते ५ वर्षे असतो, हार्मोन्स नसलेली सुरक्षित पद्धत
डॉक्टरांकडून योग्य तपासणी करून बसवणे आवश्यक
3) निरोध (Condom)
✔️ सर्वात सोपे व सुरक्षित साधन
✔️ कोणतेही साईड इफेक्ट्स नाहीत
✔️ लैंगिक आजारांपासून संरक्षण
⚠️ मात्र योग्य वापर न झाल्यास कधीकधी प्रेगनन्सी राहू शकते
4) गर्भनिरोधक गोळ्या (Oral Contraceptive Pills)
✔️ स्त्रिया डॉक्टरांच्या सल्ल्याने गर्भनिरोधक गोळ्या घेऊ शकतात
✔️ स्तनदा मातांसाठी विशेष गोळ्या उपलब्ध असतात, ज्यामुळे
➡️ दूध कमी होत नाही
🚫 स्वतःहून कोणतीही गोळी सुरू करू नये
5) गर्भपाताच्या गोळ्या – कुटुंबनियोजनाची पद्धत नाही
❌ गर्भपाताच्या गोळ्या घेणे ही कुटुंबनियोजनाची पद्धत नाही
✔️ त्या फक्त:
- सोनोग्राफी करून
- ६ आठवड्यांपर्यंत गर्भ असल्यास
- फक्त डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच घ्याव्यात
⚠️ धोके काय आहेत?
- सोनोग्राफी न करता गोळ्या घेतल्यास
▪️ थोडा रक्तस्त्राव होतो पण गर्भ वाढत राहतो - गर्भ मोठा असल्यास
▪️ अतिरक्तस्त्राव होऊन जीवाला धोका - कधी कधी गर्भ गर्भनलिकेत (Ectopic Pregnancy) राहिल्यास
▪️ गर्भ पोटात फुटतो
▪️ पोटात प्रचंड रक्तस्त्राव
▪️ एमर्जन्सी ऑपरेशनची वेळ येऊ शकते
👉 त्यामुळे गर्भपाताच्या गोळ्या कधीही स्वतःहून घेऊ नयेत.
प्रसूतीनंतर कुटुंबनियोजन हे आईच्या आरोग्यासाठी, पुढील गर्भधारणेच्या सुरक्षिततेसाठी आणि कुटुंबाच्या नियोजनासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
प्रत्येक स्त्रीची प्रकृती वेगळी असते, त्यामुळे तज्ञ स्त्रीरोगतज्ञांचा सल्ला घेऊनच योग्य पद्धत निवडावी.
📍 सुखदा हॉस्पिटल, अहिल्यानगर येथे अनुभवी डॉक्टरांकडून कुटुंबनियोजनाबाबत सविस्तर मार्गदर्शन व सुरक्षित उपचार उपलब्ध आहेत.
Yes. Ovulation can happen before the first menstrual period, so pregnancy is possible even without periods.
Most methods can be started around 6 weeks after normal delivery and 8 weeks after cesarean, depending on the method and medical condition.
Yes, Copper-T is a safe and effective long-term contraceptive when inserted by a qualified doctor.
Yes. Special progesterone-only pills are available for breastfeeding mothers and do not affect milk production.
No. Abortion pills are not a contraceptive method and should only be taken under medical supervision after proper investigations.
टीम सुखदा हॉस्पिटल
डॉ मीनाक्षी करडे, डॉ अमित करडे
Emergency contact no 9422224158
To schedule your consultation at Sukhada Hospital in Ahilyanagar, contact us.
Contact
Dr. Karade’s
Sukhada Hospital
Contact us to book consultation for compassionate care in maternity, gynecological issues across all ages, infertility treatments, and advanced laparoscopy surgeries for women.
Book Appointment:
02412329966
Emergency number:
9422224158
Address:
Opposite Police Colony, Balikashram Rd, Bagade Mala, Ahilya Nagar, Maharashtra 414001.
Meet The Doctors
Dr Amit Karade
M.B.B.S., D.G.O.
Consultant Gynecologist & Laparoscopic Surgeon
Dr. Minakshi Karade
M.B.B.S., D.G.O.
Consultant Gynecologist & Fertility Expert
आई आणि बाळाच्या आरोग्यासाठी प्रत्येक क्षणी तुमच्यासोबत...
Our services
Sukhada Hospital offers compassionate and comprehensive care for women of all age groups, guiding them through every phase of life, from the joys of motherhood to the challenges of peri- and post-menopausal years.
Maternity Care:
Personalized care for a safe and joyous pregnancy, childbirth, and postnatal recovery.
Gynecology:
Expert solutions for women’s health concerns, from adolescence to menopause.
Laparoscopy:
Advanced minimally invasive procedures for precise diagnosis and treatment.
Infertility Treatments:
Evidence-based treatments to fulfill the dream of parenthood with care and support.
